การใส่สายยางให้อาหารสายยางที่ถูกต้อง โดยไม่เกิดภาวะแทรกซ้อนการใส่สายยางให้อาหาร (Tube Insertion) ไม่ว่าจะเป็นทางจมูกหรือหน้าท้อง โดยปกติจะ "ต้องกระทำโดยบุคลากรทางการแพทย์" (แพทย์หรือพยาบาล) เท่านั้นครับ เนื่องจากมีความเสี่ยงสูงที่สายจะเข้าผิดทาง (ลงปอด) หรือสร้างความเสียหายต่อเนื้อเยื่อภายใน
อย่างไรก็ตาม หน้าที่ของ "ผู้ดูแล" คือการตรวจสอบและดูแลให้สายอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้องตลอดเวลา เพื่อไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อนตามมา ดังนี้ครับ
1. สำหรับสายทางจมูก (NG Tube): การตรวจสอบตำแหน่ง
ภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรงที่สุดคือ "สายเลื่อนเข้าหลอดลม" ซึ่งทำให้ปอดอักเสบหรือขาดอากาศหายใจ
จุดสังเกต (Marking): พยาบาลจะทำสัญลักษณ์หรือขีดไว้ที่สายบริเวณรูจมูก ผู้ดูแลต้องจำขีดนี้ให้แม่น หากขีดเลื่อนออกมาเกิน 2-3 นิ้ว ห้ามดันกลับเองเด็ดขาด เพราะปลายสายอาจไม่อยู่ในกระเพาะแล้ว
การทดสอบด้วยลม (Air Insufflation): (ทำโดยผู้ที่ผ่านการฝึกอบรม) ใช้ไซริงค์อัดลมประมาณ 10-20 มล. เข้าไปในสาย พร้อมใช้หูฟัง (Stethoscope) ฟังที่ใต้ชายโครงซ้าย หากได้ยินเสียง "ฟืด" แสดงว่าสายอยู่ในกระเพาะ
การดูดน้ำย่อย: ใช้ไซริงค์ดูดเบาๆ หากมีน้ำสีเหลืองหรือเขียวใสออกมา แสดงว่าสายอยู่ถูกที่
2. สำหรับสายทางหน้าท้อง (PEG): การป้องกันแผลอักเสบ
ภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยคือ "การติดเชื้อรอบรูเจาะ" และ "สายติดแน่นกับผนังกระเพาะ"
การล็อคสาย: แผ่นพลาสติกตัวล็อคภายนอก (External Bolster) ต้องไม่แน่นจนกดทับผิวหนัง (ควรสอดนิ้วก้อยเข้าไปได้) และไม่หลวมจนสายรูดไปมา
การหมุนสาย (Rotate): เมื่อแผลแห้งแล้ว (หลัง 2 สัปดาห์) ควรค่อยๆ หมุนสาย 360 องศา วันละครั้ง เพื่อป้องกัน "Buried Bumper Syndrome" หรือภาวะหัวยึดสายจมลงไปในผนังกระเพาะ
3. กฎเหล็ก "3 ส." เพื่อลดภาวะแทรกซ้อน
ส - สูง (Position): หนุนศีรษะสูง 30-45 องศา เสมอขณะให้อาหาร และคงท่าเดิมไว้ 1 ชั่วโมงหลังเสร็จสิ้น ห้ามให้นอนราบทันทีเพื่อป้องกันการขย้อนสำลัก
ส - สะอาด (Hygiene):
ล้างมือทุกครั้งก่อนสัมผัสสาย
ล้างสาย (Flush) ด้วยน้ำต้มสุก 30-50 มล. ทั้งก่อนและหลังให้อาหาร/ยา เพื่อป้องกันสายอุดตันและเชื้อรา
ทำความสะอาดช่องปากผู้ป่วยทุกวัน แม้จะไม่ได้ทานทางปากก็ตาม
ส - สังเกต (Observation): ดูดเช็กอาหารค้าง (Residual) ก่อนมื้อใหม่ หากเกิน 100 มล. ให้เลื่อนเวลาออกไป 1 ชม. เพื่อลดโอกาสท้องอืดและอาเจียน
📊 สรุปความแตกต่างในการดูแลเพื่อเลี่ยงภาวะแทรกซ้อน
ประเภทสาย จุดที่ต้องระวังที่สุด วิธีป้องกัน
ทางจมูก (NG) สายเลื่อนเข้าปอด / แผลในจมูก เช็กขีดที่จมูก / เปลี่ยนตำแหน่งพลาสเตอร์บ่อยๆ
ทางหน้าท้อง (PEG) ติดเชื้อที่แผล / สายติดผนังกระเพาะ เช็ดน้ำเกลือให้แห้ง / หมุนสายวันละครั้ง
💡 เคล็ดลับ
หากสายยาง "หลุดออกมาทั้งหมด" ไม่ว่าจะเป็นทางจมูกหรือหน้าท้อง ห้ามพยายามใส่กลับเข้าไปเองเด็ดขาด ให้ใช้ก๊อซสะอาดปิดรูเจาะ (ถ้าเป็นทางหน้าท้อง) หรือประคองผู้ป่วยไว้ แล้วรีบนำส่งโรงพยาบาลทันทีครับ เพราะรูเจาะทางหน้าท้องสามารถตีบตันได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงหากไม่มีสายคาไว้
