การให้อาหารสายยางต้องทำอย่างถูกวิธี สะอาด การให้อาหารทางสายยางอย่างถูกวิธีและรักษาความสะอาดสูงสุด คือหัวใจสำคัญในการดูแลผู้ป่วย เพราะระบบทางเดินอาหารของผู้ป่วยที่ใส่สายยางมักบอบบางและเสี่ยงต่อการติดเชื้อหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ง่ายกว่าปกติ
เพื่อให้ผู้ดูแลสามารถปฏิบัติได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย สามารถแบ่งหลักการสำคัญออกเป็น 3 ส่วนดังนี้ครับ
🧽 1. ความสะอาด (ด่านแรกเพื่อป้องกันการติดเชื้อ)
ผู้ดูแล: ต้องล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดให้ทั่วถึงอย่างน้อย 20 วินาที และเช็ดมือให้แห้งด้วยกระดาษทิชชู่หรือผ้าสะอาดทุกครั้งก่อนเตรียมอาหารและก่อนสัมผัสตัวผู้ป่วย
อุปกรณ์: แก้วตวง ช้อนคน และกระบอกไซริงค์ (Syringe) ต้องล้างทำความสะอาดด้วยน้ำยาล้างจาน ต้มหรือนึ่งฆ่าเชื้อ (ถ้าทำได้) และผึ่งให้แห้งสนิทในที่สะอาด ห้ามใช้ผ้าขี้ริ้วหรือผ้าเช็ดมือทั่วไปมาเช็ดซ้ำเด็ดขาด
สถานที่: เช็ดทำความสะอาดพื้นผิวโต๊ะที่จะใช้จัดเตรียมหรือผสมอาหารให้สะอาดเสมอ
การเก็บรักษาอาหาร: อาหารที่ผสมหรืออุ่นเสร็จแล้วควรนำไปให้ผู้ป่วยทันที ห้ามตั้งทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องเกิน 2 ชั่วโมง เพราะแบคทีเรียจะเจริญเติบโตได้เร็วและทำให้ผู้ป่วยท้องเสียได้
🧘 2. ท่าทางที่ถูกต้อง (ป้องกันการสำลักเข้าปอด)
ขณะให้อาหาร: ก่อนเริ่มให้อาหาร ต้อง จัดให้ผู้ป่วยอยู่ใน ท่าศีรษะสูง นั่งพิง หรือกึ่งนั่งกึ่งนอนที่มุม 30–45 องศา เสมอ ห้ามให้อาหารในท่านอนราบเด็ดขาด
หลังให้อาหาร: เมื่อให้อาหารเสร็จแล้ว ต้องให้ผู้ป่วยคงอยู่ในท่าศีรษะสูง 30–45 องศาต่อไปอีกอย่างน้อย 1 ชั่วโมง เพื่อให้อาหารเคลื่อนลงสู่ลำไส้และป้องกันการไหลย้อนกลับของอาหาร ซึ่งอาจทำให้ผู้ป่วยสำลักอาหารเข้าปอดและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
📋 3. ขั้นตอนการให้ที่ถูกวิธี
เช็กสายและอาหารค้างก่อนมื้อ:
ตรวจดูรอยเครื่องหมายบนสายยางว่าเลื่อนหลุดขยับออกมาหรือไม่
ใช้กระบอกไซริงค์ต่อเข้ากับปลายสายยางแล้วลองดึงดูน้ำย่อยเบาๆ เพื่อเช็กว่าสายยังอยู่ในกระเพาะอาหารอย่างถูกต้อง
หากพบว่ามีอาหารค้างอยู่ปริมาณมาก (เช่น เกิน 50–100 ซีซี ขึ้นอยู่กับคำแนะนำของแพทย์) ควรเลื่อนมื้อนั้นออกไปก่อนเพื่อป้องกันอาการท้องอืด
อุณหภูมิอาหาร: อาหารเหลวต้องอยู่ใน อุณหภูมิห้องเท่านั้น ห้ามให้อาหารที่เย็นจัดจากตู้เย็นหรือร้อนจัดเกินไป
ควบคุมความเร็ว: ปล่อยให้อาหารไหลลงช้าๆ ตามแรงโน้มถ่วง (ใช้เวลาประมาณ 15–30 นาทีต่อมื้อ) ห้ามรีบดันลูกสูบหรือฉีดอาหารเข้าอย่างรวดเร็ว เพราะจะทำให้ผู้ป่วยแน่นท้อง อืดตึง หรืออาเจียน
ล้างสายทันที (Flush): เมื่ออาหารหมดมื้อ ให้ใช้น้ำต้มสุกสะอาดปริมาณ 30–50 ซีซี ฉีดล้างตามลงไปเบาๆ ทันที เพื่อไม่ให้เศษอาหารตกค้างบูดเน่าจนสายอุดตัน จากนั้นปิดจุกสายยางให้สนิท
🚨 สัญญาณเตือนที่ต้อง "หยุดให้อาหารทันที"
หากระหว่างที่ให้อาหาร ผู้ป่วยมีอาการ ไอ สำลัก หอบเหนื่อย หน้าเขียวคล้ำ มีอาหารไหลย้อนออกทางปาก/จมูก หรืออาเจียน ให้หยุดให้อาหารทันทีและจัดท่าทางให้ปลอดภัย จากนั้นรีบติดต่อบุคลากรทางการแพทย์หรือพาไปพบแพทย์โดยด่วนครับ
